Vliegschaamte leeft, maar gedrag verandert nauwelijks

Vliegschaamte is groot onder jongeren, maar hun vlieggedrag verandert nauwelijks. Ook politieke voorkeur en woonplaats spelen een rol.

Jongeren voelen zich vaker schuldig over vliegen dan andere leeftijdsgroepen, maar zij stappen tegelijkertijd het vaakst het vliegtuig in. Dat blijkt uit onderzoek van Voja Travel onder 1.000 Nederlanders. Het onderzoek laat zien dat juist de groep die het meest bewust is van de impact van vliegen, hun reisgedrag nauwelijks aanpast. Ook blijkt dat vliegschaamte niet overal in Nederland even sterk leeft en dat politieke voorkeur hierbij een rol speelt.

Gemiddeld vliegt een kwart van de Nederlanders één keer per jaar, waarbij een retourvlucht als één keer telt. Ongeveer 10% vliegt vaker, gemiddeld twee keer per jaar. De meeste vluchten worden gemaakt door mensen tussen 18 en 34 jaar.

Jongeren voelen zich vaker schuldig over vliegen dan andere leeftijdsgroepen. Bijna een op de drie (31%) van de 18- tot 24-jarigen ervaart vliegschaamte. Bij 25- tot 34-jarigen is dat zelfs 35%. Tegelijkertijd zijn dit juist de groepen die het vaakst het vliegtuig pakken.

Gedragsexpert Dirkje van der Ven legt uit dat dit een bekend psychologisch mechanisme is. ‘’Dat jongeren zich schuldig voelen en toch blijven vliegen is heel menselijk. Dit spanningsveld heet cognitieve dissonantie. Het ongemakkelijke gevoel dat ontstaat wanneer onze overtuigingen en ons gedrag botsen. In plaats van het gedrag aan te passen, praten we het vliegen vaak voor onszelf goed. Bijvoorbeeld door de gevolgen te verkleinen. “Zo erg zal het wel niet zijn” of “Die vliegtuigen gaan toch wel, of ik nu mee ga of niet.”

Ook tussen regio’s zijn er grote verschillen in vliegschaamte. In de Randstad voelt men zich het vaakst schuldig over vliegen, vooral in provincies als Utrecht en Noord-Holland. In andere delen van het land speelt dit gevoel bijna niet. In Zeeland zegt 88% van de ondervraagden dat vliegen geen probleem is. Ook in Drenthe en Flevoland voelt een ruime meerderheid zich zelden of nooit schuldig.

Vliegschaamte hangt niet alleen samen met leeftijd en regio, maar ook met politieke voorkeur. Kiezers van Volt, de Partij voor de Dieren en GroenLinks ervaren het vaakst schuldgevoel bij vliegen, maar passen hun vlieggedrag nauwelijks aan. Kiezers van PVV, JA21 en FVD voelen zich daarentegen meestal helemaal niet bezwaard over hun vliegreizen.

Wanneer het op extra kosten voor vliegen aankomt, is er weinig steun voor een hogere vliegtaks. Slechts 27% van de Nederlanders steunt een hogere vliegtaks voor middellange en lange afstandsvluchten, terwijl het merendeel (43%) het helemaal geen goed idee vindt.

Ook de bereidheid om extra te betalen voor duurzamer vliegen blijft beperkt. Zo wil 43% van de Nederlanders helemaal niet bijbetalen voor een ‘klimaatneutrale’ vlucht. Een iets kleinere groep (40%) staat hier wel voor open, maar alleen als de extra kosten laag blijven. Slechts 14% is bereid om, ongeacht het prijsverschil, extra te betalen.